Ders AdıKodu Yerel KrediAKTS Ders (saat/hafta)Uygulama (saat/hafta)Laboratuar (saat/hafta)
Zaman SerileriIST421135300
ÖnkoşullarYok
YarıyılGüz
Dersin Diliİngilizce, Türkçe
Dersin SeviyesiLisans
Dersin TürüZorunlu @ İstatistik Lisans Programı (%30 İngilizce)
Ders KategorisiTemel Meslek Dersleri
Dersin Veriliş ŞekliYüz yüze
Dersi Sunan Akademik Birimİstatistik Bölümü
Dersin KoordinatörüElif Tuna
Dersi Veren(ler)Elif Tuna
Asistan(lar)ı
Dersin AmacıBu dersin amacı, öğrencilerin tek değişkenli zaman serisi modellerinin tekniklerini ve bileşenlerini anlamalarını, uygulamalı zaman serileri üzerine güncel literatürle tanışmalarını ve alandaki son gelişmeleri takip etmelerini sağlamaktır. Kurs ayrıca zaman serisi analizinde karşılaşılan sorunların çözümünde R ve Excel'in kullanımını göstermeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, zaman serilerinde potansiyel sorunların belirlenmesi ve araştırılması ile yöntemlerin ekonomik verilere uygulanması vurgusu yapılarak, hem durağan hem de durağan olmayan tek değişkenli zaman serisi modelleri incelenmektedir.
Dersin İçeriğiKavramlar ve veri dönüştürme; indeks sayıları; ayrıştırma metodları; hareketli ortalamalar; üssel düzleştirme yöntemleri; Box-Jenkins metodolojisi ve uygulamaları; gelecek tahmini ve uygulamalar.
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
  • Ders Kitabı: Eğrioğlu,Erol., Baş, Eren., Zaman Serileri Öngörü Yöntemleri (R Uygulamalı), 1.Basım , Nobel Yayınları, 2020
  • Zorunlu Kaynaklar: [1] Hyndman, Rob J.,Athanasopoulos, George. Forecasting: Principles and Practice. 3rd ed., OTexts: Melbourne, Australia, 2021. [2] Montgomery, Douglas C. , Jennings, Cheryl L. , Kulahci, Murat., Introduction to Time Series Analysis and Forecasting, 3rd Edition, Wiley,2024 [3] Cleff, T., Time Series and Indices. In: Applied Statistics and Multivariate Data Analysis for Business and Economics. Springer Texts in Business and Economics. Springer, 2025
  • Önerilen Kaynaklar: Chatfield, Chris., Xing, Haipeng, The Analysis of Time Series, Seventh Edition, CRC Press, 2019
Opsiyonel Program BileşenleriYok

Ders Öğrenim Çıktıları

  1. Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler zaman serisi tekniklerinin uygulanması ve bunlara bağlı öngörü yapabilme yetisini kazanabileceklerdir.
  2. Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler, zaman serileri verilerine uygun tek değişkenli unsurlara hakim olabileceklerdir.
  3. Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler tek değişkenli yöntemlerden elde edilen sonuçları yorumlayabilecektir.
  4. Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler başından sonuna kadar bağımsız bir şekilde zaman serileri projesini yürütebileceklerdir.
  5. Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler zaman serileri ile ilgili bilgisayar programlarını kullanabileceklerdir.

Ders Öğrenim Çıktısı & Program Çıktısı Matrisi

DÖÇ-1DÖÇ-2DÖÇ-3DÖÇ-4DÖÇ-5
PÇ-154454
PÇ-254554
PÇ-3-----
PÇ-4-----
PÇ-544454
PÇ-6-----
PÇ-7-----
PÇ-8-----
PÇ-9-----
PÇ-10-----
PÇ-11-----

Haftalık Konular ve İlgili Ön Hazırlık Çalışmaları

HaftaKonularÖn Hazırlık
1Konu Anlatımı: Temel kavram ve tanımlar, zaman serisi nedir, zaman serisi analizi ve amaçları Sınıf-içi Uygulama (5 dk.): Örnek zaman serileri verileri gösterimi yapılması Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Zaman serisi kavramı, günümüzdeki önemi, güncel yaşamda en çok kullanılan zaman serileri ile ilgili tartışma yapılması1. Temel Kavram ve tanımlar, zaman serisi nedir, zaman serisi analizi ve amaçları bölümlerinin okunması, Kaynak: Ders Kitabı, 1-5
2Konu Anlatımı: indeksler, basit ve bileşik esaslı indeksler Sınıf-içi Uygulama (10 dk.): Basit ve bileşik esaslı indekslerin hesaplanması Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): İndekslerin, TEFE ve TÜFE gibi önemli indekslere ilişkin tartışma yapılması, yanlış yorumların düzeltilmesi.1. İndeksler, Basit ve bileşik esaslı indeksler bölümünün incelenmesi, Kaynak: [3], 453-469
3Konu Anlatımı: Zaman serilerinin bileşenleri ve zaman serisi grafikleri Sınıf-içi Uygulama (10 dk.): Zaman serisi grafiklerine örnekler, mevsimsel zaman serisi grafikleri, serpilme diyagramları, gecikme diyagramları, otokorelasyon grafiklerine örneklerin yapılması Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Zaman serisi grafiklerine örnekler incelenerek zaman serisinin bileşenleri, mevsimsel olup olmadığı, serinin modellenip modellenemeyeceği konusunda tartışma yapılması .1. Zaman serilerinin bileşenleri, Zaman serisi grafiklerine örnekler, mevsimsel zaman serisi grafikleri, Kaynak: Ders Kitabı, 5-19 2. serpilme diyagramları, gecikme diyagramları, otokorelasyon grafikleri, Kaynak: [1]
4Konu Anlatımı: Temel öngörü yöntemleri, zaman serilerinde ayrıştırma yöntemleri Sınıf-içi Uygulama (30 dk.): Naïve yöntem, mevsimsel naïve yöntem, ortalama yöntemi, temel ayrıştırma yöntemlerine ilişkin örneklerin yapılması. Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): Zaman serisi bileşenlerine göre hangi öngörü yönteminin, hangi ayrıştırma yönteminin tercih edilmesi gerektiğine dair tartışma yapılması1. Temel öngörü yöntemleri, zaman serilerinde ayrıştırma yöntemleri, Kaynak: Ders Kitabı, 31-44 2. Zaman serileri ayrıştırması, Kaynak: [1]
5Konu Anlatımı: Veri dönüştürme ve düzleştirme, hareketli ortalamalar, klasik ayrıştırmalar, STL ayrıştırması, Sınıf-içi Uygulama (30 dk.): Hareketli ortalamalar ve temel ayrıştırma yöntemlerine ilişkin örneklerin yapılması. Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): Zaman serisi bileşenlerine göre hangi öngörü yönteminin, hangi ayrıştırma yönteminin tercih edilmesi gerektiğine dair tartışma yapılması1. Temel öngörü yöntemleri, zaman serilerinde ayrıştırma yöntemleri, Kaynak: Ders Kitabı, 31-44 2. Zaman serileri ayrıştırması, Kaynak: [1], 3.bölüm (online baskıda sayfa numarası bulunmuyor. Html dosyası)
6Konu Anlatımı: Öngörü yöntemleri sonuçlarının analiz edilmesi, kalıntı analizi, öngörü performansının değerlendirilmesi, veri parçalama ve çapraz geçerlilik yöntemleri Sınıf-içi Uygulama (40 dk.): R programında zaman serisi örnekleri üzerinde kalıntı analizi, öngörü performansını değerlendirme ve çapraz geçerlilik yöntemlerine ilişkin örneklerin yapılması. Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): Zaman serisi bileşenlerine göre kullanılan öngörü yönteminin, ayrıştırma yönteminin başarısının değerlendirilmesi ve uygun yönteme karar verme konusunda tartışma yapılması1. Öngörü yöntemleri sonuçlarının analiz edilmesi, Kaynak: Ders Kitabı, 57-72 2. Zaman serileri ayrıştırması, Kaynak: [1], 5. bölüm (online baskıda sayfa numarası bulunmuyor. Html dosyası)
7Konu Anlatımı: Zaman serileri için regresyon yöntemleri, trend içeren serilerde regresyon yöntemleri, lineer trend, karesel trend, kübik trend. Sınıf-içi Uygulama (40 dk.): R programında zaman serisi örnekleri üzerinde regresyon modellerinin tahmin edilmesi, örneklerinin yapılması. Sınıf-içi Tartışma (10 dk.):Trend içeren zaman serisi örneklerinde hangi modelin uygun olduğuna dair tartışma yapılması.1. Zaman serileri için regresyon yöntemleri, Kaynak: Ders Kitabı, 79-86 2. Zaman serileri için regresyon yöntemleri, Kaynak: [1], 7. bölüm (online baskıda sayfa numarası bulunmuyor. Html dosyası)
8Ara Sınav 1
9Konu Anlatımı: Zaman serileri için regresyon yöntemleri,üstel trend, ters regresyon modeli, trend ve mevsimsellik içeren serilerde regresyon modelleri, gösterge değişkenli regresyon modeli. Sınıf-içi Uygulama (40 dk.): R programında zaman serisi örnekleri üzerinde regresyon modellerinin tahmin edilmesi, örneklerinin yapılması. Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): trend içeren/ içermeyen mevsimsel/mevsimsel olmayan zaman serisi örneklerinde hangi modelin uygun olduğuna dair tartışma yapılması.1. Zaman serileri için regresyon yöntemleri, Kaynak: Ders Kitabı, 86-96. 2. Zaman serileri için regresyon yöntemleri, 7. Bölüm, Kaynak: [1].
10Konu Anlatımı: Üstel düzleştirme yöntemleri, basit üstel düzleştirme, Holt-Winters Üstel düzleştirme Sınıf-içi Uygulama (40 dk.): Zaman serileri üzerinde bileşenlerine göre uygun düzleştirme yöntemi uygulamasının yapılması. Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): trend içeren/ içermeyen mevsimsel/mevsimsel olmayan zaman serisi örneklerinde hangi düzleştirme yönteminin uygulanması gerektiğine dair tartışmanın yapılması.1. Üstel düzleştirme yöntemleri, Kaynak: Ders Kitabı, 113-122. 2. Zaman serileri için regresyon yöntemleri, 8. bölüm ,Kaynak: [1].
11Konu Anlatımı: Holt-Winters toplamsal ve çarpımsal üstel düzleştirme yöntemleri, Otomatik Üstel düzleştirme yöntemi- ETS Sınıf-içi Uygulama (40 dk.): Zaman serileri üzerinde bileşenlerine göre uygun düzleştirme yöntemi uygulamasının yapılması. Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): trend içeren/ içermeyen mevsimsel/mevsimsel olmayan zaman serisi örneklerinde hangi düzleştirme yönteminin uygulanması gerektiğine dair tartışmanın yapılması. 1. Üstel düzleştirme yöntemleri, Kaynak: Ders Kitabı, 122-134 2. Zaman serileri için regresyon yöntemleri, Kaynak: [1], 8. bölüm (online baskıda sayfa numarası bulunmuyor. Html dosyası)
12Ara Sınav 2
13Konu Anlatımı: Mevsimsel olmayan otoregresif bütünleşik hareketli ortalamalar modelleri, ARMA ve ARIMA modelleri, Birim kök testleri, parametrelerin tahmin edilmesi Sınıf-içi Uygulama (40 dk.): Zaman serileri üzerinde bileşenlerine göre uygun ARIMA modelinin tahminine ilişkin uygulama yapılması. Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): mevsimsel/mevsimsel olmayan zaman serisi örneklerinde hangi tahmin yönteminin uygulanması gerektiğine dair tartışmanın yapılması.1. ARIMA modelleri, Kaynak: Ders Kitabı, 149-160 ARIMA modelleri, 9. bölüm Kaynak: [1]
14Konu Anlatımı: Mevsimsel otoregresif bütünleşik hareketli ortalamalar modelleri, ARIMA modelleri, Otomatik ARIMA ve SARIMA yöntemi Sınıf-içi Uygulama (40 dk.): Zaman serileri üzerinde bileşenlerine göre uygun ARIMA ve /veya SARIMA modelinin tahminine ilişkin uygulama yapılması. Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): mevsimsel zaman serisi örneklerinde hangi tahmin yönteminin uygulanması gerektiğine dair tartışmanın yapılması.1. ARIMA modelleri, Kaynak: Ders Kitabı, 166-175 2. ARIMA modelleri, 9. bölüm Kaynak: [1],
15Konu Anlatımı: Geçmiş konuların tekrarı Sınıf-içi Uygulama (40 dk.): Zaman serileri üzerinde örnek uygulama soruları çözümü Sınıf-içi Tartışma (10 dk.): İncelenen zaman serisi örneklerinde bileşenlerine göre hangi ayrıştırma, hangi tahmin ya da hangi ileri dönük tahmin yönteminin uygulanması gerektiğine dair tartışmanın yapılması.1. Kaynak: Ders Kitabı:1-175
16Final

Değerlendirme Sistemi

EtkinliklerSayıKatkı Payı
Devam/Katılım
Laboratuar
Uygulama
Arazi Çalışması
Derse Özgü Staj
Küçük Sınavlar/Stüdyo Kritiği
Ödev
Sunum/Jüri
Projeler
Seminer/Workshop
Ara Sınavlar260
Final140
Dönem İçi Çalışmaların Başarı Notuna Katkısı
Final Sınavının Başarı Notuna Katkısı
TOPLAM100

AKTS İşyükü Tablosu

EtkinliklerSayıSüresi (Saat)Toplam İşyükü
Ders Saati143
Laboratuar
Uygulama
Arazi Çalışması
Sınıf Dışı Ders Çalışması145
Derse Özgü Staj
Ödev
Küçük Sınavlar/Stüdyo Kritiği
Projeler
Sunum / Seminer
Ara Sınavlar (Sınav Süresi + Sınav Hazırlık Süresi)210
Final (Sınav Süresi + Sınav Hazırlık Süresi)115
Toplam İşyükü :
Toplam İşyükü / 30(s) :
AKTS Kredisi :
Diğer NotlarYok