Anasayfa » Akademik Birimler » Fen-Edebiyat Fakültesi » Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü » Dersler » Eski Türkçe Metinlerden Seçmeler
Ders AdıKodu Yerel KrediAKTS Ders (saat/hafta)Uygulama (saat/hafta)Laboratuar (saat/hafta)
Eski Türkçe Metinlerden SeçmelerTDE332124200
ÖnkoşullarYok
YarıyılGüz
Dersin DiliTürkçe
Dersin SeviyesiLisans
Dersin TürüSeçmeli @ Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı
Ders KategorisiTemel Meslek Dersleri
Dersin Veriliş ŞekliYüz yüze
Dersi Sunan Akademik BirimTürk Dili ve Edebiyatı Bölümü
Dersin KoordinatörüFikret Yıldırım
Dersi Veren(ler)Fikret Yıldırım
Asistan(lar)ıZeynep Pınar Can
Dersin AmacıBu dersin amacı, öğrencilerin Türk kültür tarihinin en eski metinlerini tanımalarını sağlamaktır. Ayrıca, öğrencilere -Karahanlı Türkçesi dönemi hariç- Eski Türkçe dönemi içerisinde yer alan Orhon Türkçesi ve Uygur Türkçesi dönemlerini ele alınan metinler üzerinden tanıtmayı sağlamaktadır. Orhon Türkçesi dönemini yansıtan metinlerden Yenisey yazıtlarından örnek metinleri tanımaları sağlanacaktır. Ayrıca, Irk Bitig, Altun Yaruk ve Xuanzang Biyografisi üzerinden öğrencilerin Uygur Türkçesi döneminin dil ve edebi özelliklerini tanımaları sağlanacaktır. Yine Irk Bitig üzerinden kağıda yazılı Orhon harfli metinler hakkında bilgi sahibi olmaları sağlanacaktır.
Dersin İçeriğiEn Eski Türkçe metinlerin dili; Orhon Türkçesi ve Uygur Türkçesi; Eski Türkçeyi kullanan toplumların kültürü, coğrafi ve tarihi dokusu; eski Türklerin Orhon alfabesi ile kağıda yazdıkları metinler
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
  • Zorunlu Kaynaklar: [1] Tekin, Talat (2016). Orhon Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • [2] Gabain, A. Von (1988). Eski Türkçenin Grameri. (M. Akalın, Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • [3] Clauson, G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish. London: Oxford University Press.
  • [4] Ölmez, M. (2021). Orhon-Uygur Hanlığı Dönemi, Moğolistan’daki Eski Türk Yazıtları (Metin-Çeviri-Sözlük) (Yenilenmiş-Genişletilmiş 4. Baskı). Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
  • [5] Aydın, E., Alimov, R. ve Yıldırım, F. (2013). Yenisey-Kırgızistan Yazıtları ve Irk Bitig. Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
  • [6] Yıldırım, F. (2017). Irk Bitig ve Orhon Yazılı Metinlerin Dili. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • [7] Kormuşin, İ. V., Mozioğlu, E., Alimov, R. ve Yıldırım, F. (2016). Yenisey - Altay - Kırgızistan Yazıtları ve Kâğıda Yazılı Runik Belgeler. Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
  • [8] Aydın, E. (2015). Yenisey Yazıtları. Konya: Kömen Yayınları.
  • [9] Tezcan, Semih (1978). "En Eski Türk Dili ve Yazını". Bilim, Kültür ve Öğretim Dili Olarak Türkçe. Ankara: Türk Tarih Kurumu yayınları: 271-323.
  • [10] Ölmez, Mehmet (1997). “Eski Türk Budist Çeviri Edebiyatına Kısa Bir Bakış”. Çağdaş Türk Edebiyatına Eleştirel Bir Bakış, Nevin Önberk Armağanı. Ankara: 225- 256.
  • [11] Röhrborn, Klaus (1991). Xuanzang Leben und Werk, Teil 3: Die alttürkische Xuanzang-Biographie VII: Nach der Handschrift von Leningrad, Paris und Peking sowie nach dem Transkript von Annemarie von Gabain. Wiesbaden.
  • [12] Kaya, Ceval (1994). Uygurca Altun Yaruk: Giriş, Metin, Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • [13] Ayazlı, Özlem (2012). Altun Yaruk Sudur VI. Kitap (Karşılaştırmalı Metin Yayını). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • [14] Çağatay, Saadet Ş. (1945). Altun Yaruktan İki Parça. Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları (46).
  • [15] Tezcan, Semih (1975). Eski Uygurca Hsüan Tsang Biyografisi, X. Bölüm. Ankara.
  • [16] Tekin, Talat (1993). Irk Bitig, The Book of Omens. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
  • [17] Tekin, Talat (2004). Irk Bitig, Eski Uygurca Fal Kitabı. Ankara: Öncü Kitap.
  • [18] Yıldırım, Fikret (2014). “Irk Bitig ve Yenisey Yazıtlarında Ataerkil Anlayışın İzleri”. Belkıs Halim Vassaf Anısına “Edebiyatta Kadın”. XXVI. Uluslararası Kıbatek Edebiyat Sempozyumu. İstanbul-Türkiye. 28-29 Nisan 2014: 389-397.
  • [19] Ercilasun, Ahmet B. (2008). Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi. 6. Baskı. Ankara: Akçağ Yayınları.
  • Önerilen Kaynaklar: Hamilton, James Russell (1998). Budacı İyi ve Kötü Kalpli Prens Masalının Uygurcası Kalyanamkara ve Papamkara. Ankara: Simurg.
Opsiyonel Program Bileşenleri.

Ders Öğrenim Çıktıları

  1. Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler; Türk diline ait en eski metinleri okur duruma gelebileceklerdir.
  2. Orhon ve Uygur Türkçesi dönemine ait metinlerin dilbilgisel çözümlemesini yapar duruma gelebileceklerdir.
  3. Orhon Türkçesi dönemi ile ilgili olarak Yenisey yazıtlarının ve Uygur Türkçesi dönemi ile ilgili olarak da Irk Bitig, Altun Yaruk ve Xuanzang Biyografisi adlı eserlerin eski Türk dili ve kültürü içerisindeki yeri ve önemini açıklayabileceklerdir.
  4. Ele alınan en eski Türkçe metinlerin dil ve üslup özelliklerini uygulamalı olarak tanıyabileceklerdir.
  5. En eski Türkçe metinlerin sözvarlığına hakim olabileceklerdir.
  6. Kağıda yazılı Orhon harfli metinlerin dil ve yazım özellikleri hakkında çıkarımlar yapabileceklerdir.

Ders Öğrenim Çıktısı & Program Çıktısı Matrisi

DÖÇ-1DÖÇ-2DÖÇ-3DÖÇ-4DÖÇ-5DÖÇ-6
PÇ-1-5-5--
PÇ-25---5-
PÇ-3------
PÇ-4------
PÇ-5------
PÇ-6------
PÇ-7------
PÇ-8------
PÇ-9------
PÇ-10------
PÇ-11------
PÇ-12--5--5
PÇ-13------

Haftalık Konular ve İlgili Ön Hazırlık Çalışmaları

HaftaKonularÖn Hazırlık
1Konu Anlatımı: Eski Türkçenin dil tarihi ve edebiyatı. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Türkçenin tarih boyunca geçirdiği evreler üzerine tartışma yapılacaktır.Eski Türkçenin dil tarihi ve edebiyatı hakkında kaynak: [19], 79-193; 213-283.
2Konu Anlatımı: Orhon Türkçesi ve Eski Uygur Türkçesi dönemlerine ait dilbilgisel özelliklerin anlatılması (fonetik, morfolojik, semantik). Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Orhon Türkçesi ve Eski Uygur Türkçesini diğer tarihi Türk dilleri dönemlerinden ayıran hususlar üzerine tartışma yapılacaktır.Orhon Türkçesi ve Eski Uygur Türkçesi dönemlerine ait dilbilgisel özelliklerin anlatılması (fonetik, morfolojik, semantik) hakkında kaynak: [19], 173-193; 272-283.
3Konu Anlatımı: Orhon Türkçesi ve Eski Uygur Türkçesi dönemlerine ait dilbilgisel özelliklerin anlatılması (fonetik, morfolojik, semantik). Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Orhon Türkçesi ve Eski Uygur Türkçesini diğer tarihi Türk dilleri dönemlerinden ayıran hususlar üzerine tartışma yapılacaktır.Orhon Türkçesi ve Eski Uygur Türkçesi dönemlerine ait dilbilgisel özelliklerin anlatılması (fonetik, morfolojik, semantik) hakkında kaynak: [19], 173-193; 272-283.
4Konu Anlatımı: Yenisey yazıtlarından örnek metin okunması ve çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Yenisey yazıtlarında ataerkil kültürün izleri üzerine tartışma yapılacaktır.Yenisey yazıtlarından örnek metin okunması ve çözümlenmesi hakkında kaynak: [8], 51-55.
5Konu Anlatımı: Yenisey yazıtlarından örnek metin okunması ve çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Yenisey yazıtlarında ataerkil kültürün izleri üzerine tartışma yapılacaktır.Yenisey yazıtlarından örnek metin okunması ve çözümlenmesi hakkında kaynak: [8], 51-55.
6Konu Anlatımı: Irk Bitig metninin okunması çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Irk Bitig’in eski Türk yazını içerisindeki yeri ve önemi üzerine tartışma yapılacaktır.Irk Bitig metninin okunması çözümlenmesi hakkında kaynak: [6], 33.
7Konu Anlatımı: Irk Bitig metninin okunması çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Irk Bitig’de geçen hayvan adları üzerine tartışma yapılacaktır.Irk Bitig metninin okunması çözümlenmesi hakkında kaynak: [6], 34-35.
8Ara Sınav 1
9Konu Anlatımı: Irk Bitig metninin okunması çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Irk Bitig’in yazıldığı kültür çevresi hakkında tartışma yapılacaktır.Irk Bitig metninin okunması çözümlenmesi hakkında kaynak: [6], 36-37.
10Konu Anlatımı: Eski Uygurcaya ait Altun Yaruk metninin okunması çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Eski Türkçe Budist yazının Türk yazın tarihi içerisindeki yeri ve önemi üzerine tartışma yapılacaktır.Eski Uygurcaya ait Altun Yaruk metninin okunması çözümlenmesi hakkında kaynak: [12], 61.
11Konu Anlatımı: Eski Uygurcaya ait Altun Yaruk metninin okunması çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Altun Yaruk’un eski Türk yazını içerisindeki yeri ve önemi üzerine tartışma yapılacaktır.Eski Uygurcaya ait Altun Yaruk metninin okunması çözümlenmesi hakkında kaynak: [12], 62.
12Konu Anlatımı: Eski Uygurcaya ait Altun Yaruk metninin okunması çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Altun Yaruk’u Çinceden Türkçeye çeviren Şingko Şeli Tutung’un çeviri çalışmaları üzerine tartışma yapılacaktır.Eski Uygurcaya ait Altun Yaruk metninin okunması çözümlenmesi hakkında kaynak: [12], 63.
13Konu Anlatımı: Eski Uygurcaya ait Xuanzang Biyografisinin okunması çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Xuanzang’ın tarihi kişiliği ve Türklük bilimi açısından yeri ve önemi üzerine tartışma yapılacaktır.Eski Uygurcaya ait Xuanzang Biyografisinin okunması çözümlenmesi hakkında kaynak: [15], 13-15.
14Konu Anlatımı: Eski Uygurcaya ait Xuanzang Biyografisinin okunması çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Xuanzang Biyografisinin eski Türk yazını içerisindeki yeri ve önemi üzerine tartışma yapılacaktır.Eski Uygurcaya ait Xuanzang Biyografisinin okunması çözümlenmesi hakkında kaynak: [15], 16-18.
15Konu Anlatımı: Eski Uygurcaya ait Xuanzang Biyografisinin okunması çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Xuanzang Biyografisinde kullanılan çeviri dilin özellikleri konusunda tartışma yapılacaktır.Eski Uygurcaya ait Xuanzang Biyografisinin okunması çözümlenmesi hakkında kaynak: [15], 19-20.
16Final

Değerlendirme Sistemi

EtkinliklerSayıKatkı Payı
Devam/Katılım
Laboratuar
Uygulama
Arazi Çalışması
Derse Özgü Staj
Küçük Sınavlar/Stüdyo Kritiği
Ödev110
Sunum/Jüri
Projeler
Seminer/Workshop
Ara Sınavlar150
Final140
Dönem İçi Çalışmaların Başarı Notuna Katkısı
Final Sınavının Başarı Notuna Katkısı
TOPLAM100

AKTS İşyükü Tablosu

EtkinliklerSayıSüresi (Saat)Toplam İşyükü
Ders Saati142
Laboratuar
Uygulama
Arazi Çalışması
Sınıf Dışı Ders Çalışması145
Derse Özgü Staj
Ödev15
Küçük Sınavlar/Stüdyo Kritiği
Projeler
Sunum / Seminer
Ara Sınavlar (Sınav Süresi + Sınav Hazırlık Süresi)110
Final (Sınav Süresi + Sınav Hazırlık Süresi)110
Toplam İşyükü :
Toplam İşyükü / 30(s) :
AKTS Kredisi :
Diğer NotlarYok