Anasayfa » Akademik Birimler » Fen-Edebiyat Fakültesi » Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü » Dersler » Orhon Türkçesi
Ders AdıKodu Yerel KrediAKTS Ders (saat/hafta)Uygulama (saat/hafta)Laboratuar (saat/hafta)
Orhon TürkçesiTDE222124200
ÖnkoşullarYok
YarıyılGüz
Dersin DiliTürkçe
Dersin SeviyesiLisans
Dersin TürüZorunlu @ Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı
Ders KategorisiUzmanlık/Alan Dersleri
Dersin Veriliş ŞekliYüz yüze
Dersi Sunan Akademik BirimTürk Dili ve Edebiyatı Bölümü
Dersin KoordinatörüFikret Yıldırım
Dersi Veren(ler)Fikret Yıldırım
Asistan(lar)ıZeynep Pınar Can
Dersin AmacıBu dersin amacı, öğrencilerin I. ve II. Türk Bozkır Kağanlığı tarihini öz biçimde anlamalarını sağlamak ve en eski Türk yazıtları hakkında öğrencileri bilgilendirmektir. Ayrıca öğrencilerin Orhon ve Yenisey yazıtlarının bulunuş öyküsü hakkında bilgi sahibi olmaları, Orhon alfabesini öğrenmeleri, bu alfabenin kökeni ve çözümü hakkında bilgi sahibi olmaları hedeflenmektedir. Yazıtlarda kullanılan Orhon alfabesinde görülen yazım kurallarının öğretilmesi de dersin amaçlarındandır. Bunun yanı sıra Orhon Türkçesinin gramer yapısının özellikle ad ve eylem çekim ekleri üzerinden verilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca derste öğrencilerin Orhon alfabesi ile yazılmış metinleri okuyup anlayabilecek düzeye getirilmeleri amaçlanmakta olup bu doğrultuda dönemin iki önemli yazıtı olan Kül Tigin ve Tunyukuk yazıtları örnek metinler olarak öğrencilere sunulacaktır.
Dersin İçeriğiI. ve II. Türk Bozkır Kağanlığının kısa tarihi; tarihsel olarak Türk dilleri içerisinde Orhon Türkçesinin yeri; en eski Türkçe metinlerin dili ve gramer özellikleri; Orhon alfabesi ve çözümü; Kül Tigin ve Tunyukuk yazıtları
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
  • Ders Kitabı: Tekin, Talat (2016). Orhon Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Zorunlu Kaynaklar: [1] Tekin, Talat (1988). Orhon Yazıtları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • [2] Tekin, Talat (2003). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. 3. baskı. İstanbul.
  • [3] Tekin, Talat (1994). Tunyukuk Yazıtı. TDAD 5. Ankara: Simurg Yayıncılık.
  • [4] Orkun, Hüseyin N. (1987). Eski Türk Yazıtları, I-IV (1936-1941). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • [5] Ölmez, M. (2021). Orhon-Uygur Hanlığı Dönemi, Moğolistan’daki Eski Türk Yazıtları (Metin-Çeviri-Sözlük) (Yenilenmiş-Genişletilmiş 4. Baskı). Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
  • [6] Aydın, E., Alimov, R. ve Yıldırım, F. (2013). Yenisey-Kırgızistan Yazıtları ve Irk Bitig. Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
  • [7] Yıldırım, F. (2017). Irk Bitig ve Orhon Yazılı Metinlerin Dili. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • [8] Kormuşin, İ. V., Mozioğlu, E., Alimov, R. ve Yıldırım, F. (2016). Yenisey - Altay - Kırgızistan Yazıtları ve Kâğıda Yazılı Runik Belgeler. Ankara: BilgeSu Yayıncılık.
  • [9] Aydın, E. (2015). Yenisey Yazıtları. Konya: Kömen Yayınları.
  • [10] Gabain, A. von (1988). Eski Türkçenin Grameri. (M. Akalın, Çev.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • [11] Erken İç Asya Tarihi (2017). Derleyen: Denis SINOR, İstanbul: İletişim.
  • [12] Thomsen, V. (2011). Orhon Yazıtları Araştırmaları (2. Baskı). (V. Köken, Çev. ve Yayıma Haz.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Önerilen Kaynaklar: Taşağıl, Ahmet (1995-2004). Göktürkler, I-III. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Opsiyonel Program Bileşenleri.

Ders Öğrenim Çıktıları

  1. Bu dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler; I. ve II. Türk Kağanlıklarının eski Türk tarihi içindeki yerini değerlendirebileceklerdir.
  2. I. ve II. Türk Kağanlıkları dönemlerinden kalan yazıtları sınıflandırabileceklerdir.
  3. Orhon ve Yenisey yazıtlarının bulunuş öyküsünü açıklayabileceklerdir.
  4. Orhon alfabesinin kökeni hakkında ortaya atılan görüşler üzerinden yorum yapabilecekler ve bu alfabenin çözümünün safhalarına tanık olabileceklerdir.
  5. Orhon alfabesinin yazım kurallarını tanımlayabileceklerdir.
  6. Orhon Türkçesinin tarihi Türk dilleri içerisindeki yerini analiz edebileceklerdir.
  7. Orhon Türkçesinin gramer özelliklerini açıklayıp yorumlayabileceklerdir.
  8. Orhon yazıtlarından Kül Tigin ve Tunyukuk yazıtlarını tanılayabileceklerdir.
  9. Orhon yazıtlarından Kül Tigin ve Tunyukuk yazıtlarını okuyup bu yazıtların dil yapısını, dilbilgisini çözümler hale gelebileceklerdir.

Ders Öğrenim Çıktısı & Program Çıktısı Matrisi

DÖÇ-1DÖÇ-2DÖÇ-3DÖÇ-4DÖÇ-5DÖÇ-6DÖÇ-7DÖÇ-8DÖÇ-9
PÇ-1------5--
PÇ-2---55--55
PÇ-3---------
PÇ-45--------
PÇ-5---------
PÇ-6---------
PÇ-7---------
PÇ-8---------
PÇ-9---------
PÇ-10---------
PÇ-11---------
PÇ-12-55--5---
PÇ-13---------

Haftalık Konular ve İlgili Ön Hazırlık Çalışmaları

HaftaKonularÖn Hazırlık
1Konu Anlatımı: I. ve II. Türk Kağanlığının kısa tarihi; I. ve II. Türk Kağanlıkları dönemlerinden kalan yazıtlar. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): II. Türk Kağanlığından kalan yazıtların Türk kağanlıkları tarihindeki ve Türk yazını içerisindeki yeri ve öneminin tartışılması1. I. ve II. Türk Kağanlığının kısa tarihi hakkında kaynak: [11], 383-424. 2. I. ve II. Türk Kağanlıkları dönemlerinden kalan yazıtlar hakkında kaynak: [5], 63-198.
2Konu Anlatımı: Orhon ve Yenisey Yazıtlarının bulunuş öyküsü, Orhon alfabesinin kökeni ve çözümü. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Vilhelm Thomsen'ın Orhon alfabesini çözüm sürecinin öneminin tartışılması1. Orhon ve Yenisey Yazıtlarının bulunuş öyküsü, Orhon alfabesinin kökeni ve çözümü hakkında kaynak: [12], 5-17.
3Konu Anlatımı: Yazıtlarda kullanılan Orhon alfabesi ve bu yazının yazım özellikleri. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Türkçenin yazımında Orhon alfabesinin yeri ve öneminin tartışılması1. Yazıtlarda kullanılan Orhon alfabesi ve bu yazının yazım özellikleri hakkında kaynak: Ders Kitabı, 25-45.
4Konu Anlatımı: Yazıtlarda kullanılan Orhon alfabesi ve bu yazının yazım özellikleri. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Türkçenin yazımında Orhon alfabesinin yeri ve öneminin tartışılması1. Yazıtlarda kullanılan Orhon alfabesi ve bu yazının yazım özellikleri hakkında kaynak: Ders Kitabı, 25-45.
5Konu Anlatımı: Orhon Türkçesinde ad çekimi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Orhon Türkçesinin ad çekimi açısından tarihi Türk dilleri içerisindeki yeri üzerine tartışma yapılacaktır.1. Orhon Türkçesinde ad çekimi hakkında kaynak: Ders Kitabı, 96-111.
6Konu Anlatımı: Orhon Türkçesinde eylem çekimi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Orhon Türkçesinin eylem çekimi açısından tarihi Türk dilleri içerisindeki yeri üzerine tartışma yapılacaktır.1. Orhon Türkçesinde eylem çekimi hakkında kaynak: Ders Kitabı, 152-157.
7Konu Anlatımı: Kültigin yazıtının Güney yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Kültiginin II. Türk kağanlığındaki yeri ve öneminin tartışılması1. Kültigin yazıtının Güney yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi hakkında kaynak: [2], 34-38.
8Ara Sınav 1
9Konu Anlatımı: Kültigin yazıtının Güney yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Kültiginin II. Türk kağanlığındaki yeri ve öneminin tartışılması1. Kültigin yazıtının Güney yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi hakkında kaynak: [2], 34-38.
10Konu Anlatımı: Kültigin yazıtının Doğu yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Kültigin yazıtının eski Türk yazıtları içerisindeki yeri ve öneminin tartışılması1. Kültigin yazıtının Doğu yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi hakkında kaynak: [2], 38-49.
11Konu Anlatımı: Kültigin yazıtının Doğu yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Kültigin yazıtının eski Türk yazıtları içerisindeki yeri ve öneminin tartışılması1. Kültigin yazıtının Doğu yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi hakkında kaynak: [2], 38-49.
12Konu Anlatımı: Tunyukuk yazıtının I. Taş Batı yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Tunyukuk’un II. Türk kağanlığındaki yeri ve öneminin tartışılması1. Tunyukuk yazıtının I. Taş Batı yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi hakkında kaynak: [2], 82-83.
13Konu Anlatımı: Tunyukuk yazıtının I. Taş Batı yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Tunyukuk’un II. Türk kağanlığındaki yeri ve öneminin tartışılması1. Tunyukuk yazıtının I. Taş Batı yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi hakkında kaynak: [2], 82-83.
14Konu Anlatımı: Tunyukuk yazıtının I. Taş Güney yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Tunyukuk yazıtının eski Türk yazıtları içerisindeki yeri ve öneminin tartışılması1. Tunyukuk yazıtının I. Taş Güney yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi hakkında kaynak: [2], 84-86.
15Konu Anlatımı: Tunyukuk yazıtının I. Taş Güney yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi. Sınıf-içi Tartışma (5 dk.): Tunyukuk yazıtının eski Türk yazıtları içerisindeki yeri ve öneminin tartışılması1. Tunyukuk yazıtının I. Taş Güney yüzünün okunup çevrilmesi, çözümlenmesi hakkında kaynak: [2], 84-86.
16Final

Değerlendirme Sistemi

EtkinliklerSayıKatkı Payı
Devam/Katılım
Laboratuar
Uygulama
Arazi Çalışması
Derse Özgü Staj
Küçük Sınavlar/Stüdyo Kritiği
Ödev110
Sunum/Jüri
Projeler
Seminer/Workshop
Ara Sınavlar150
Final140
Dönem İçi Çalışmaların Başarı Notuna Katkısı
Final Sınavının Başarı Notuna Katkısı
TOPLAM100

AKTS İşyükü Tablosu

EtkinliklerSayıSüresi (Saat)Toplam İşyükü
Ders Saati142
Laboratuar
Uygulama
Arazi Çalışması
Sınıf Dışı Ders Çalışması145
Derse Özgü Staj
Ödev15
Küçük Sınavlar/Stüdyo Kritiği
Projeler
Sunum / Seminer
Ara Sınavlar (Sınav Süresi + Sınav Hazırlık Süresi)110
Final (Sınav Süresi + Sınav Hazırlık Süresi)110
Toplam İşyükü :
Toplam İşyükü / 30(s) :
AKTS Kredisi :
Diğer NotlarYok