Anasayfa » Akademik Birimler » İnşaat Fakültesi » Harita Mühendisliği Bölümü » Dersler » Havza Esaslı Arazi Modelleme ve Analiz
Ders AdıKodu Yerel KrediAKTS Ders (saat/hafta)Uygulama (saat/hafta)Laboratuar (saat/hafta)
Havza Esaslı Arazi Modelleme ve AnalizHRT630337.5300
ÖnkoşullarYok
YarıyılGüz, Bahar
Dersin DiliTürkçe
Dersin SeviyesiDoktora
Dersin TürüSeçmeli @ Harita Mühendisliği ABD Uzaktan Algılama ve CBS Doktora Programı
Seçmeli @ Harita Mühendisliği ABD Uzaktan Algılama ve CBS Yüksek Lisans Programı
Ders KategorisiUzmanlık/Alan Dersleri
Dersin Veriliş ŞekliYüz yüze
Dersi Sunan Akademik BirimHarita Mühendisliği Bölümü
Dersin KoordinatörüTÜRKAY GÖKGÖZ
Dersi Veren(ler)TÜRKAY GÖKGÖZ
Asistan(lar)ıÖZLEM KORKMAZ
Dersin AmacıBu dersin amacı; INSPIRE (Infrastructure For Spatial Information) ve TUCBS (Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi)’ne dayalı havza esaslı arazi modelleme ve analiz için en uygun Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) çözünürlüğünü belirleme, en uygun projeksiyon yöntemini belirleme, veri temizleme ve düzenleme, en uygun SYM bindirme mesafesini belirleme, SYM’den drenaj çizgilerini ve havza sınırlarını türetme, havza sınırı ortalama yatay konum hatasını hesaplama, SYM ortalama düşey konum (yükseklik) hatasını hesaplama ve havza topografik/geomorfometrik parametrelerini hesaplama becerisi kazandırarak, harita mühendislerinin bu özel alanda da daha yetkin ve etkin olmalarını sağlamaktır.
Dersin İçeriğiINSPIRE ve TUCBS’de Yükseklik Teması, En Uygun SYM Çözünürlüğünün Belirlenmesi, Yükseklik ve Hidrografya Verilerinden SYM’lerin Türetilmesi, Bütünleşik SYM’nin Elde Edilmesi, Hidrolojik Ağın Elde Edilmesi, Drenaj Çizgilerinin ve Havza Sınırlarının Türetilmesi, Havza Sınırı Ortalama Yatay Konum Hatasının Hesaplanması, SYM Ortalama Düşey Konum (Yükseklik) Hatasının Hesaplanması, Havza Topografik/Geomorfometrik Parametrelerinin Hesaplanması
Ders Kitabı / Malzemesi / Önerilen Kaynaklar
  • Balıkcı, B., & Gökgöz, T. (2025). Effects of DEM overlapping distance on hydrological analysis. Recent Adv Sci Eng, 5(1)
  • Chang, K. T. (2006). Introduction to Geographic Information Systems (3. Basım). New York: Mc Graw Hill.
  • Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. “INSPIRE Yol Haritası”. http://www.csb.gov.tr/gm/cbs/index.php?Sayfa=sayfaicerikhtml&IcId=187&detId=190&ustId=187. Son erişim tarihi: 26 Mart 2015.
  • Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü. “Su Politikası Alanında Topluluk Faaliyeti için bir Çalışma Çerçevesi Oluşturan 23 Ekim 2000 tarihli AVRUPA PARLAMENTOSU VE KONSEYİNİN 2000/60/EC SAYILI DİREKTİFİ”. http://www.cem.gov.tr/erozyon/Files/faaliyetler/dis_iliskiler/Avrupa_Birligi/AB_Su_Cerceve_Tur.pdf. Son erişim tarihi: 26 Mart 2015.
  • Erdoğan, M. (2007). Veri Türü, Kalitesi ve Üretim Yöntemine Göre Sayısal Yükseklik Modeli (SYM) Standartlarının Belirlenmesi. Doktora Tezi. İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  • European Environment Agency. “EEA Catchments and Rivers Network System – ECRINS v1.1: Rationales, building and improving for widening uses to Water Accounts and WISE applications”. Teknik Rapor No: 7/2012. http://www.eea.europa.eu/publications/eea-catchments-and-rivers-network. Son erişim tarihi: 26 Mart 2015.
  • Gökgöz, T. (2025). Havza Esaslı Arazi Modelleme ve Analiz. Ders Notları. Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
  • Gökgöz, T., Erdoğan, M., Seyrek, K., & Ozulu, İ. M. (2019). Batı Akdeniz Havzası Sınırlarının Yüksek Doğrulukla Belirlenmesi. Teknik Dergi, 30(3), 9073-9105.
  • Gökgöz, T., Erdoğan, M., Seyrek, K., & Ozulu, İ. M. (2017). Avrupa birliği direktifleri perspektifiyle havza/alt-havza sınırlarının ve kodlarının belirlenmesine yönelik özgün bir metodolojinin geliştirilmesi. TÜBİTAK Projesi (Proje No: 115Y411) Sonuç Raporu.
  • Gökgöz, T., Ozulu, M., Erdoǧan, M., & Seyrek, K. (2016, April). A Project for Developing an Original Methodology Intended for Determination of the River Basin/Sub-Basin Boundaries and Codes in Western Mediterranean Basin in Turkey with Perspective of European Union Directives. In EGU General Assembly Conference Abstracts (pp. EPSC2016-4535).
  • Gökgöz, T., Yayla, Y., Yaman, M. B., Güvenç, H., & Kaya, S. (2016). Developing tools for computation of basin topographic parameters in GIS. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 42, 165-168.
  • Gökgöz, T., Ulugtekin, N., Basaraner, M., Gulgen, F., Dogru, A. O., Bilgi, S., ... & Ucar, D. (2006, September). Watershed delineation from grid DEMs in GIS: Effects of drainage lines and resolution. In Proceedings of the 10th International Specialised Conference on Diffuse Pollution and Sustainable Basin Management, Istanbul, Turkey (pp. 18-22).
  • Gökgöz, T., & Gülgen, F. (2004). Comparison of two methods for deriving skeleton lines of terrain. International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 34(Part XXX).
  • Gülgen, F., & Gökgöz, T. (2010). A New Algorithm for Extraction of Continuous Channel Networks without Problematic Parallels from Hydrologically Corrected DEMs, Boletim de Ciencias Geodesicas, 16 (1), 20-38.
  • Gulgen, F., & Gokgoz, T. (2007, August). Comparison of Drainage Networks Extracted from DEMs Automatically Using Accumulation Values and PPA. In 23rd International Cartographic Conference, Moscow, Russia (pp. 4-10).
  • Gülgen, F., & Gökgöz, T. (2004). Automatic extraction of terrain skeleton lines from digital elevation models. International Archives of Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, 35(B3).
  • Harita Genel Komutanlığı, (2009). “Multinational Geospatial Co-production Program Technical Reference Documentation”. Ankara.
  • Hengl, T., & Evans, I. S. (2009). Geomorphometry: Concepts, Software, Applications. Developments in Soil Science (Cilt 33). Editörler: Hengl, T., Reuter, H. I., Macaristan: Elsevier.
  • INSPIRE Thematic Working Group Hydrography. “D2.8.I.8 INSPIRE Data Specification on Hydrography – Guidelines”. http://inspire.ec.europa.eu/documents/Data_Specifications/INSPIRE_DataSpecification_HY_v3.0.1.pdf. Son erişim tarihi: 26 Mart 2015.
  • Joint Research Centre. “A pan-European River and Catchment Database”. http://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC40291. Son erişim tarihi: 26 Mart 2015.
  • Li, Z. L., Zhu, Q., & Gold, C. (2005). Digital Terrain Modeling: Principles and Methodology. New York: CRC Press.
  • Nelson, A. D., Reuter, H. I., & Gessler, P. (2009). DEM production methods and sources. In T. Hengl, & H. I. Reuter (Eds.), Geomorphometry: concept, software, applications (Developments in soil science, 33, 65-85).
  • Olivera, F., Furnans, J., Maidment, D. R., Djokic, D., & Ye, Z. (2002). ArcHydro: GIS for Water Resources. Editör: Maidment, D. R., Redlands: ESRI Press.
  • Ozulu, İ. M. (2023). Geometrik doğruluğu yüksek drenaj havzası nesnelerinin elde edilmesi ve kodlanması. Doktora Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  • Ozulu, İ. M., & Gökgöz, T. (2019). Edge effects between the borders of two adjacent digital elevation models. International Symposium on Applied Geoinformatics (ISAG-2019), 7-9 November 2019, İstanbul, Türkiye.
  • Ozulu, I. M., & Gökgöz, T. (2018). Examining the stream threshold approaches used in hydrologic analysis. ISPRS International Journal of Geo-Information, 7(6), 201.
  • Şen, Z. (2002). Su Bilimi (Hidroloji) Temel Konuları. İstanbul: Su Vakfı Yayınları.
  • Tang, G. A. (2000). A Research on the Accuracy of Digital Elevation Models. Beijing: Science Press.
  • Yaman, M. B., Kaya, S., Güvenç, H., & Yayla, Y. (2016). Havza Topografik Parametrelerinin Hesabı Için CBS Araçlarının Geliştirilmesi. Lisans Bitirme Çalışması. Yıldız Teknik Üniversitesi Harita Mühendisliği Bölümü, İstanbul.
Opsiyonel Program BileşenleriYok

Ders Öğrenim Çıktıları

  1. NSPIRE ve TUCBS Yükseklik Teması’nın önemini kavrar.
  2. SYM çözünürlüğünün ve projeksiyon seçiminin önemini kavrar.
  3. En uygun SYM çözünürlüğünü ve projeksiyon yöntemini belirler.
  4. En uygun SYM bindirme mesafesini belirler.
  5. Topografya ve hidrografya verilerini hatalardan arındırır.
  6. Topografya ve hidrografya verilerinden SYM’ler türetir.
  7. SYM’lerden drenaj ağlarını ve havza sınırlarını türetir.
  8. SYM ortalama düşey konum (yükseklik) hatasını hesaplar.
  9. Havza sınırı ortalama yatay konum hatasını hesaplar.
  10. Havza topografik/geomorfometrik parametrelerini hesaplar.

Ders Öğrenim Çıktısı & Program Çıktısı Matrisi

DÖÇ-1DÖÇ-2DÖÇ-3DÖÇ-4DÖÇ-5DÖÇ-6DÖÇ-7DÖÇ-8DÖÇ-9DÖÇ-10
PÇ-1----------
PÇ-2----------
PÇ-3----------
PÇ-4----------
PÇ-5----------
PÇ-6----------
PÇ-7----------
PÇ-8----------
PÇ-9----------
PÇ-10----------

Haftalık Konular ve İlgili Ön Hazırlık Çalışmaları

HaftaKonularÖn Hazırlık
1INSPIRE ve TUCBS’de Yükseklik Teması: Temel Listeler ve Veri Tipleri, Yükseklik Değerli Grid Temelli Ara Değer Hesaplamalı Mekânsal Nesne, Yükseklik, Sürekli Nesne, Grid, Koordinat Referans Sisteminde Konumlandırılmış Grid, Ara Değer Hesaplama (Enterpolasyon), Bilineer Enterpolasyon, Ağırlıklı Ortalama, Enterpolasyon Noktası Araştırma Stratejileri, Yükseklik Değerli Grid Temelli Ara Değer Hesaplamalı Mekânsal Nesne Nasıl Elde Edilebilir? Yükseklik Değerli Grid Temelli Ara Değer Hesaplamalı Mekânsal Nesne Kaç Boyutludur? Yükseklik Değerli Grid Temelli Ara Değer Hesaplamalı Mekânsal Nesne ile Ne Tip Yüzeyler Gösterilebilir?Ders Notları
2Sayısal Yükseklik Modeli: Yükseklik Vektör Nesnesi, Yükseklik Değerli TIN (Triangulated Irregular Network) Temelli Ara Değer Hesaplamalı Mekânsal Nesne, UML Sınıf Diyagramları: Yükseklik Değerli Grid Temelli Ara Değer Hesaplamalı Mekânsal Nesne, Yükseklik Vektör Nesnesi, Yükseklik Değerli TIN Temelli Ara Değer Hesaplamalı Mekânsal Nesne, En uygun SYM Çözünürlüğünün BelirlenmesiDers Notları
3Yükseklik ve Hidrografya Verilerinden SYM’lerin Türetilmesi: Verilerin Yeniden Konumlandırılması, Türkiye İçin Albers Alan Koruyan Konik Projeksiyon Parametreleri, Standart Paralellerin Hesabı, K KatsayısıDers Notları
4Veri Temizleme ve Düzenleme: Yükseklik Değeri Yanlış Olan Kot Noktası, Yükseklik Değeri 0 (Sıfır) Metre Olan Münhani, Yükseklik Değeri Yanlış Olan Münhani, 3B Poligon Türündeki Geniş Derelerin 2B Orta Eksenlerinin Türetilmesi, Çok Parçalı Tek Nesne Biçiminde Meydana Getirilmiş Dar Dere, Çok Parçalı Tek Nesne Biçiminde Meydana Getirilmiş Kanal, Akış Yönünün Tersi Yönünde Çizilmiş Dere, Akış Yönünün Tersi Yönünde Çizilmiş Kanal, tersdere.lsp ProgramıDers Notları
5Nesne İlişkilerine Dayalı Olarak Tespit Edilebilen Hatalar: Kesişen Münhani, İki Kez Çizilmiş Münhani, Derinlik Eşdeğer Çizgisi Niteliğinde Çizilmiş Münhani, Münhaniyle Kesişen Göl, Bir Noktada Birleşen İki Kolun Tek Bir Nesne Olarak Meydana Getirildiği Nesneler, Eyer Biçimli Boyun Şeklindeki Arazilerde Tespit Edilen Hatalar, Çizilmemiş/Eksik Kanal, Sabit (Her Noktasında) 0 Metre Kotlu Olmayan Kıyı Çizgisi, Verileri Gözden Geçirme AracıDers Notları
6Temizlenmiş Verilerin Kaynaştırılarak Tek Bir Veri Tabanında Toplanması, Pafta Bazında SYM Sınırlarının Belirlenmesi, Kenarlaşma Probleminin ÇözümüDers Notları
7SYM Türetme Aracının Parametreleri, Bütünleşik SYM’nin Elde Edilmesi, Hidrolojik Ağın Elde EdilmesiDers Notları
8Ara Sınav 1
9Kapalı Havza Sınırı ve Drenaj Çizgilerinin Türetilmesi: SYM’den Drenaj Ağının Türetilmesi, Türetilen Drenaj Ağına Göre SYM’nin Yeniden Düzenlenmesi, Göller Doldurularak SYM’nin Dengelenmesi, SYM’deki Doğal ve Yapay Çukurların Belirlenmesi, Doldurulmak İstenmeyen Doğal Çukurların Seçilmesi, Vektör ve Raster Veri Modellerinde Çukur Nesnelerinin Meydana Getirilmesi, Yapay Çukurların Doldurulması ve Yapay Tümseklerin Ortadan KaldırılmasıDers Notları
10Akış Doğrultularının Belirlenmesi (Deterministic Eight-Node Flow Direction (D8) Algoritması), Çukur Nesneleri Göz Önüne Alınarak Akış Doğrultularının Belirlenmesi, Çukurlardaki Akış Doğrultularının Yeniden Düzenlenmesi, Drenaj Çizgileri Boyunca Akış Doğrultularının Yeniden Düzenlenmesi, Kapalı Havzanın BelirlenmesiDers Notları
11Akış Birikinti Değerlerinin Belirlenmesi, Akış Birikinti Eşik Değerinin Belirlenmesi, Akış Birikinti Eşik Değeri Yaklaşımları, Vektör Veri Modelinde Türetilecek Olan Drenaj Ağının Alt Yapısının Oluşturulması, Drenaj Ağının Alt Yapısı ile Kapalı Havzanın Çekirdeğinin Birleştirilmesi, Raster Veri Modelinde Tanımlı Drenaj Çizgilerinin Vektör Veri Modeline DönüştürülmesiDers Notları
12Havza Sınırlarının Türetilmesi: Mikro Havzaların Belirlenmesi, Mikro Havzaların Sınırlarının Vektör Veri Modeline Dönüştürülmesi, Eklenik Havzaların Meydana Getirilmesi, Birbirine Bağlı Tüm Drenaj Nesnelerini ve Onların Mikro Havzalarını İçeren Eklenik Havzaların Meydana Getirilmesi, Drenaj Noktalarının Belirlenmesi, Çıkış (Mansap) ve Göle Giriş Noktalarının Belirlenmesi, Havzalar ve Havza Çıkış Noktalarının Belirlenmesi, Kıyı Çizgisine Bağlanan Drenaj Nesneleri ve Onların Mikro Havzalarının İlgili Havzalarla KaynaştırılmasıDers Notları
13Havza Sınırı Ortalama Yatay Konum Hatasının Hesaplanması: rmse.lsp Programı, Ortalama Yatay Konum Doğruluğu için Eşik DeğerDers Notları
14SYM Ortalama Düşey Konum (Yükseklik) Hatasının HesaplanmasıDers Notları
15Havza Topografik/Geomorfometrik Parametrelerinin Hesaplanması: Esas Mecra Uzunluğu, Havza Alanı, Biçim Katsayısı, Çatallaşma Oranı, Drenaj Frekansı, Harmonik Eğim, Su Toplanma Zamanı, Havzadaki Maksimum Yükseklik Farkı, Havza Sınır Uzunluğu, Her Bir Mecra Uzunluğu, Drenaj Yoğunluğu, Münhani Eş Yükseklik Değeri, Toplam Münhani Uzunluğu, Engebe Değeri, Melton’a Göre Engebe Değeri, Havza Eğimi, Alan-Yükseklik EğrisiDers Notları
16Final

Değerlendirme Sistemi

EtkinliklerSayıKatkı Payı
Devam/Katılım
Laboratuar
Uygulama
Arazi Çalışması
Derse Özgü Staj
Küçük Sınavlar/Stüdyo Kritiği
Ödev
Sunum/Jüri
Projeler
Seminer/Workshop
Ara Sınavlar160
Final140
Dönem İçi Çalışmaların Başarı Notuna Katkısı
Final Sınavının Başarı Notuna Katkısı
TOPLAM100

AKTS İşyükü Tablosu

EtkinliklerSayıSüresi (Saat)Toplam İşyükü
Ders Saati143
Laboratuar
Uygulama
Arazi Çalışması
Sınıf Dışı Ders Çalışması1410
Derse Özgü Staj
Ödev
Küçük Sınavlar/Stüdyo Kritiği
Projeler00
Sunum / Seminer00
Ara Sınavlar (Sınav Süresi + Sınav Hazırlık Süresi)118
Final (Sınav Süresi + Sınav Hazırlık Süresi)118
Toplam İşyükü :
Toplam İşyükü / 30(s) :
AKTS Kredisi :
Diğer NotlarYok